Zelf doen

Dominee Christian Fuhrer
Het moment dat het voor mij duidelijk was dat het allemaal anders zou kunnen, was in de herfst van 1989. Na een reeks gebeurtenissen valt in Berlijn ‘De Muur’ en scheurt het IJzeren Gordijn open. Langverwacht en (dan toch nog) wereldschokkend nieuws dat bijna over de hele aarde met grote blijdschap wordt ontvangen. De tv-beelden van zingende, dansende, huilende, kussende en muur-slopende mensen kan ik nog steeds makkelijk voor de geest halen. Het lijkt in die dagen alsof de wereld nooit meer hetzelfde zal zijn! Een langverwacht succes, dat mogelijk is geworden door vele mensen die hebben bijgedragen aan deze ommekeer, deze kanteling.     

De dominee
Een van de langstlopende aanleidingen tot de val van de muur begint in het voorjaar van 1981, als de dominee van de Nicolaikirche in Leipzig zijn kerkdeuren opent. Onder het motto ‘offen für alle’ houdt hij iedere maandagavond een vredesgebed. Iedereen is welkom en de groep deelnemers groeit snel. Ze delen met elkaar dat zij geen plek hebben in het staatssysteem. Kerk en kerkleiders waren in de DDR een soort verstotenen, net zoals steeds meer mensen die volgens de wetten van deze staat waren verworden tot tweederangsburgers.     
Deze dominee vond dat ontoelaatbaar: ieder mens mag gehoord en gezien worden! De staat laat dat na en daarom voegt hij zelf de daad bij het woord. Dat is niet zonder risico, want de Stasi heeft een dik dossier over de dominee en zijn beweging. Maar dat weerhoudt hem niet en jarenlang heet hij iedereen welkom en biedt hen een plek. Zo doet hij precies wat de staat predikt maar nalaat, terwijl die staat ondertussen alleen maar meer verschoppelingen creëert.  
   
Wir sind das volk     
De deelnemers hebben uiteenlopende ideeën en sympathieën. Sommigen willen alleen nog maar weg uit de DDR. Anderen zijn niet per se tegen de socialistische staat, maar eisen een menswaardig bestaan. In het eerste jaar groeit de groep, maar krimpt daarna en er blijft slechts een handjevol mensen over. De kleine groep houdt vol en in 1989 groeit het aantal deelnemers sterk. Zij houden iedere maandagavond, na het vredesgebed, vreedzame tochten door Leipzig. De vredesbijeenkomsten en demonstraties worden steeds massaler, met een climax op 9 oktober 1989 als meer dan 70.000 mensen meelopen en hun plek opeisen met de leus ’Wir sind das Volk!’. Het is een heel spannende avond met de politie en het leger overal in de stad. Maar die grijpen niet in en dan is het hek van de dam: de vredesoptochten slaan massaal over naar andere steden in de DDR. Een maand later is er in de hectiek en onder druk van de protesten geen houden meer aan en gaan de douane- en controleposten bij De Muur offen für alle. Het systeem-met-het-ijzeren-gordijn verdwijnt als de grenzen tussen oost en west opengaan.     

Na de val
Na de val van de muur bestond er in het nieuwe, één geworden Duitsland veel aandacht voor de beweging van het maandagavond-vredesgebed. De dominee kon de sprong maken naar de landelijke politiek, maar deed dat niet. In plaats daarvan bleef hij precies hetzelfde doen als vóór de val van de muur: zijn kerk openstellen voor hen die nergens plek hadden in het nieuwe, kapitalistische systeem. Want ook nu waren er tal van mensen die overbleven, geen plek kregen en verschoppeling werden van het systeem. Tot aan zijn pensioen heeft de dominee dit werk gedaan, nog bijna 20 jaar na de val van de muur.
‘Offen für alle’, open voor iedereen. Een bijzonder initiatief dat uit de mensen zelf kwam en een grote kanteling teweeg bracht. Daar was een lange adem voor nodig en vaak ook moed. Samen blijven doorzetten, ook op die momenten dat er geen beweging in te krijgen was, de groep kleiner werd en geïsoleerd leek te raken. Maar juist dan doorgaan, in die eenzaamheid, is misschien wel precies wat het grootste verschil maakte! Met een prominente rol voor deze dominee en zijn beweging. En ook na de grote kanteling bleef hij precies dàt doen wat hij al jaren deed: mensen helpen die dat nodig hebben. Samen werken aan hun eigen, waardevolle plek, voor iedereen. Omdat hij niet tegen welk systeem dan ook was, maar omdat hij opkwam voor de onderdrukten en verschoppelingen van die systemen, ongeacht welk dat dan was. Geen domiNEE, maar een domiJA! Met heel veel visie, een snaarstrakke missie en een groot hart.   
  
Zelf doen
In de zomer van 2014, vlak voor het herdenkingsfeest dat ‘De Muur’ vijfentwintig jaar open was, is deze dominee overleden. Christian Führer, eenenzeventig jaar oud. Een vrome man, levend in de Christelijke overtuiging. Op een zondag is hij begraven, na een uitvaartdienst in ‘zijn’ Nicolaikirche. Einde van een tijdperk? Of hebben we ervan geleerd dat wij zelf de maatschappij zijn en dat kantelen daarom begint met Zelf Doen?


  

Over de schrijver

Maarten Verhoeven

Trotse papa!

Maatschappelijk geëngageerd en enthousiast sporter
Passie voor vakmanschap en ontwikkeling
Uitvinder van gebruik-je-boerenverstand als managementmethode
Blog #Loeigoed!, met motto “een Koe is ook een Professional”
Fan van Boer, Baas en Professionals
In het dagelijks leven werkzaam als veranderaar en manager in de ICT